جزوه اصول کنترل آفات گیاهی ـ دكتر سراج (دانشگاه شهید چمران اهواز)
فهرست عناوين:
مقدمه
تعريف آفت
اهميت حشرات و نقش آنها در زندگي بشر
مسئله غذا و گرسنگي بشر و توليدان کشاورزي
مبارزه با آفات در تاريخ
الف. ايران
ب. جهان
اثرات سوء مصرف سموم شيميايي
چگونگي مقاومت در جمعيت حشرات
عوامل موثر در بروز و طغيان حشرات زيان آور
علل طغيان حشرات
مراحل اجراي يک برنامه IPM
تشخيص دقيق آفت
بررسي نقش آفت در اکوسيستم زراعي، دوره زندگي، دوره فصلي، عادات و رفتار آفت
اکوسيستم Ecosystem (زيست بوم)
اکوسيستم زراعي Agroecosystem
دوره زندگي (Life history = Life cycle)
- حشرات بدون استحاله Ametabola
- حشرات با استحاله Paurometabola
- حشرات با استحاله ناقص (Hemimetabola)
- حشرات با استحاله تدريجي
- حشرات با استحاله کامل Holometabola
- حشرات با استحاله اغراقي Hypermetabola
عواملي موثر در تغييرات جمعيت حشرات
نوسانات آفات
- نوسانات فصلي Seasonal history
- نوسانات دورهاي Periodic fluctuation
دياپوز Diapause
بررسي و تخمين انبوهي جمعيت آفت
روشهاي نمونهبرداري و اندازه گيري جمعيت
واحد نمونهبرداري Sampling unit
مشخصات واحد نمونه گيري
نمونهبرداري دنبالهاي (Sequential sampling)
استاندارد کردن تله ها
علامت گذاري حشرات
روشهاي علامت گذاري
شرايط علامت گذاري
تهيه جدول زندگي حشرات
انواع خسارت آفات
الف. خسارت مستقيم حشرات جونده (Chewing Insects)
ب. خسارت مستقيم توسط حشرات مکنده (Sap-Sucking Insects)
ج. خسارت غير مستقيم حشرات به گياهان
اهميت عضوي از گياه که صدمه ميبيند
فوايد و اثرات مثبت خسارت آفات
تعيين سطح زيان اقتصادي آفات
سطح زيان اقتصادي
مدل Pedigo, et al., 1999
مدل Southwood & Norton, 1973
چگونگی محاسبه سطح زیان اقتصادی
عوامل مؤثر در تعيين سطح زيان اقتصادي
سطوح جمعيتي حشرات
تعيين زمان مناسب مبارزه با آفات
روش Degree-Day
روشهاي مختلف مبارزه با آفات
الف. تاثير عوامل طبيعي در مبارزه با آفات Natural Methods
ب. کاربرد روشهاي علمي در مبارزه با آفات Applied Methods
روش مبارزه شیمیایی
طبقه بندي سموم شيميايي
ارزيابي کارآيي سموم
مزايا و معايب استفاده از روشهاي شيميايي در مبارزه با آفات
مکانيسم و انواع مقاومت حشرات به آفت کش ها
تقسيم بندي مقاومت بر اساس خصوصيات رفتاري و تغييرات آناتوميکي
الف. افزايش رفتار اجتنابي و عدم تماس و پذيرش سم توسط حشره
ب. مقاومت فيزيولوژيکي (Morphological & Physiological Resistance)
ج. مقاومت متابوليک (Metabolic Resistance)
د. مقاومت نسبي به محل سم پاشي Target ـ Site Resistance
تقسيم بندي بر اساس ژنهاي ناقل
تقسيم بندي مقاومت بر اساس دامنه تاثير
عوامل مؤثر مقاومت حشرات به سموم
- عوامل ژنتيکي
- عوامل بيواکولوژيکي
- عوامل اجرايي
الف. دوام سموم
ب. ارتباط يک ترکيب سمي با ترکيباتي که قبلا مصرف شده اند
ج. آستانه اقتصادي آفت
د. مرحله زندگي آفت
ه . فضاي سمپاشي شده
و. روشهاي کاربرد سموم.
مديريت مقاومت حشرهکشها (IRM)
مديريت بوسيله تعديل کردن
- مديريت بوسيله اشباع کردن
- مديريت بوسيله روشهاي مختلف
الف. استفاده از مخلوط چند سم (Mixturing)
ب. استفاده از سموم بطور متناوب (Rotation)
ج. استفاده از سموم بصورت Mosaic
د. سمپاشي زنجيرهاي Sequence sprayng
ه. فاصله زماني بين سمپاشي ها
و. استفاده از سينرژيست ها
ز. استفاده از دشمنان طبيعي مقاوم به آفت کشها
کاربرد روغنها در IPM
مبارزه بيولوژيکي Biological control (BC)
تاريخچه مبارزه بيولوژيک
تفاوت Biological Controlو Natural Control
شرايط کنترل بيولوژيک
پارازيتهاي مهم آفات کشاورزي (Parasitoids – Parasites)
پاتوژن ها
باکتريها
ويروسها
قارچها
روشهاي مبارزه بيولوژيک
الف. مبارزه بيولوژيک کلاسيک (Classic Biological Control = Introduction)
محدوديتهاي روش رهاسازي
عوامل موثر در رهاسازي
رابطه بين آفات و دشمنان طبيعي در مبارزه بيولوژيک
الف. هماهنگي بين آنها، تخصصي بودن NEs.، تحمل فيزيولوژيک و تغييرات ژنتيکي در NEs.
ب. حساسيت ميزبان
ج. تفاوت نسبت جنسي پارازيت ها
رابطه بين سموم و مبارزه بيولوژيک
دلايل احتمالي شکست مبارزه بيولوژيک کلاسيک
ب. روش افزايشي Augmentation = Applied Biological Control
روش تزریق کردن (Inoculation)
روش اشباع کردن (Inundative)
ج. حمايت و حفاظت از دشمنان طبيعي – Conservation = Supplementary release
کنترل بيولوژيکي حفاظتي (Conservation Biological Control) (CBC)
روشهاي ژنتيکي کنترل حشرات Genetic control of Insects
روش نر عقيمي Sterilization
مزايا و محدوديتهاي مبارزه به روش نر عقيمي
روش ژنتيکي از طريق ناسازگاري سيتوپلاسمي (Cytoplasmic incompatibility)
جانشيني و تعويض يک نژاد از حشره با نژاد ديگر در منطقه
مبارزه رفتاری با حشرات Behavioral Contral of Insects
موارد استفاده از تلههاي فرمني
استفاده از فرمنها براي کنترل آفاتي با خصوصيات زير مفيد است
فواید استفاده از روشهای کنترل فرمونی
هورمونها و مواد تنظيم کننده رشد حشرات
روشهاي مکانيکي مبارزه با حشرات
روشهاي فيزيکي مبارزه با حشرات
روشهاي زراعي مبارزه با آفات
الف. شرايط مطلوب رشد Optimal growing conditions
- تنظيم آبياري Irrigation
- رعايت فواصل کاشت (Row Spacing)
- تنظيم کوددهي
- رعايت تاريخ کاشت، داشت و برداشت Planting date
- کاشت ارقام مقاوم
- کشت ارقام زودرس يا ديررس
- کاشت گياهان تله Trap Crops
- برداشت نواري Strip Harvesting
ب. عمق کاشت Deep of Sowing
ج. Close Season & Sanitation
- رعايت اصول بهداشت گياهي (Crop Sanitation) و از بين بردن بقاياي گياهي در آخر فصل زراعي
- آيش (Fallow)
- تناوب زراعي Crop rotation
د: شخم عميق Deep ploughing
نتيجه گيري
مقاومت گياهان به حشرات
مقاومت Resistance
مکانيسم مقاومت
- مقاومت اکولوژيک (Apparent or Ecological or Pseudo-Resistance)
الف. همزمان نبودن مراحل رشد حشره و گياه Phenological asynchrony
ب. مقاومت اکتسابي Induced resistance
ج. مقاومت تصادفي Host escape or Accidental resistance
- مقاومت ژنتيکي
از نظر تعداد ژن کنترل کننده مقاومت
گياهان مقاوم حاصل از تکنولوژي Recombinant DNA
الف. مصونيت Immunity
ب. عدم رجحان Non-preference
ج. سميت (Antibiosis)
دلايل سميت گياه مقاوم
الف. عوامل شيميايي
ب. عوامل فيزيکي
د. تحمل پذيري Tolerance
- قدرت طبيعي گياه
- هتروزيس (Heterosis) يا قدرت ناشي از تلاقي دو واريته مختلف يک گونه
اثر عوامل محيط بر مقاومت
عوامل فيزيولوژيک موثر در مقاومت گياهان
مزايا و محدوديتهاي مقاومت گياهان به حشرات
منابع مقاومت
مقاومت به گياهان مقاوم Resistance to resistant – plants و شکستن مقاومت گياهان
مقاومت و مبارزه بيولوژيک Plant Resistance and Natural Enemies
تنوريهاي Vanemden (1991) در رابطه با تلفيق ارقام و کنترل بيولوژيک
اثرات متقابل بين ارقام مقاوم و کنترل شيميايي
روش مبارزه تلفيقي يا مديريت مبارزه با آفات (IPM)
روش مبارزه قانوني با آفات Legal control یا Legistative Methods
الف. مقررات مربوطه به عدم گسترش آفات جديد از خارج و يا منطقهاي به منطقه ديگر
ب. مقررات مربوط به عدم گسترش آفات موجود در يک منطقه
ج. مقررات مربوط به وادار کردن مردم در مبارزه با آفات عمومي
د. مقررات مربوط به ورود، بسته بندي، توزيع و مصرف سموم دفع آفات نباتي