بيماري شناسي گياهي (بيماري هاي قارچي)
فهرست مطالب
تعريف بيماري گياهي (plant disease)
پاتوژن يا بيمارگر
پارازيتيسم(parasitism)
مراحل مختلف ايجاد بيماري در بيماري هاي انگلي
ـ مرحله آغشتگي يا تلقيح (inculation)
1. انتقال عامل بيماري بوسيله بذر
- انتقال عامل بيماري به وسيله خاك
- انتقال مستقيم عامل بيماري در دوره رويش گياه
باد
باران
حشرات
ـ نفوذ انگل به داخل بافت ميزبان (Penetration)
1.نفوذ مستقيم يا فعال
2. نفوذ رايگان يا غيرفعال
3. نفوذ از طريق زخم
علايم بيماري هاي گياهي
1. رنگ غيرعادي در بافت گياه ميزبان
روشن شدن رگبرگها (Vein Clearing)
موزائيك (Mosaic)
فيلودي
Etiolation
2. پژمردگي گياه ميزبان
3. مرگ بافت گياه ميزبان
نكروز (Necrosis)
پوسيدگي (Rotting)
شانكر (chanker)
موميايي شدن (Mmmification)
4. افزايش رشد غير طبيعي در گياه ميزبان
هيپرپلازي (Hyperplasia)
هيپرتروفي (Hypertrophy)
گال
جاروي جادوگر (Witches-Broom)
5. بازماندگي رشد گياه ميزبان
كوتولگي(Stuntin or Dawarfing)
هيپوپلازي
هيپوتروفي
سلسله قارچ ها
رده بندي قارچ ها
مهم ترين بيماري هاي قارچي در گياهان زراعي
گندم و جو
زنگ زرد يا خطي يا زنگ گلوم گندم
زنگ برگ يا قهوه اي گندم
زنگ ساقه يا زنگ سياه گندم
سياهك آشكار گندم
سياهك پنهان معمولي يا بدبو گندم
سياهك پنهان كوتاه گندم
سياهك پنهان كارنال ياناقص گندم
سياهك برگي گندم
سياهك آشكار جو
سياهك سخت يا پنهان جو
سفيد شدن يا فوزاريوز سنبله گندم
سفيدك پودري گندم و جو
لكه سفيد برگ يا سپتوريوز گندم
پاخوره غلات(Taka-all)
لكه قهوه اي نواري جو
كچلي ياسوختگي برگ جو
برنج
بلاست برنج
لكه قهوه اي برنج
سوختگي غلاف برگ برنج يا شيت بلايت
پوسيدگي طوقه يا باكاني برنج
پوسيدگي رايزوكتونيايي ريشه چغندر قند
نيشكر
سياهك نيشكر
پوسيدگي سيتوسپورايي غلاف نيشكر
توتون
سفيدك داخلي يا كپك آبي توتون
كلزا يا كانولا
پوسيدگي اسكلروتينيايي ساقه
سوختگي آلترناريايي يا لكه سياه آلترناريايي كلزل
سويا
پوسدگي زغالي سويا
سفيدك داخلي آفتابگردان
ذرت
سياهك معمولي ذرت
پوسيدگي فوزاريومي ساقه، خوشه و دانه ذرت
ذرت خوشه اي يا سورگوم
سياهك پنهان سورگوم
سياهك شاخي سورگوم
يونجه
لكه برگي معمولي يا لكه قهوه اي يونجه
لكه برگي استمفيليومي يونجه
سفيد پودري يونجه
لكه سياه شبدر
حبوبات
سوختگي آسكوكيتايي يا برق زدگي نخود
پژمردگي فوزاريومي حبوبات
پوسيدگي خشك ريشه نخود
پوسيدگي رايزوكتونيايي ريشه حبوبات
بيماري لكه شكلاتي باقلا
بيماريهاي مهم قارچي و شبه قارچي درختان ميوه
سيب
لكه سياه سيب
ائيديوم يا سفيدك حقيقي سيب
پوسيدگي طوقه و ريشه سيب
شانكر درختان ميوه دانه دار
بيماري موميايي يا مونيليوز سيب
پوسيدگي ناحيه چشمي سيب يا كپك خاكستري
لكه دوده اي سيب
بيماري فضله مگسي سيب
پوسيدگي سفيد ريشه درختان سيب و پوسيدگي بر اثر قارچ عسلي
بيماري دارخور سيب
گلابي
لكه سياه گلابي
زنگ گلابي
سفيدك سطحي گلابي
به
سفيدي سطحي به
مهمترين بيماريهاي قارچي درختان ميوه هسته دار
غربالي درختان ميوه هسته دار
سفيدك پودري هلو و درختان هسته دار
بيماري پيچيدگي برگ هلو
انبانك يا خيارك آلو
بيماري جارويي شدن گيلاس
لكه آجري بادام
لكه قرمز برگ آلو و گوجه سبز
زنگ درختان ميوه هسته دار
موميائي درختان ميوه هسته دار
پوسيدگي ريشه و طوقه درختان ميوه هسته دار به وسيله شبه قارچ جنس Phytophthora
پوسيدگي آرميلاريائي درختان ميوه هسته دار
پوسيدگي رزلينيايي درختان ميوه هسته دار
بيماريهاي مهم و درختان ميوه خشكباري بخش بيماريهاي قارچي و شبه قارچي
ماسوي پسته
انگومك يا پوسيدگي طوقه و ريشه پسته
آنتراكنوز گردو
شانكرسيتوسپورايي گردو يا فتيله نارنجي گردو
مهم ترين بيماريهاي قارچي و شبه قارچي درختان ميوه دانه ريز
سفيدك داخلي مو
سفيدك سطحي مو
بيماريهاي قارچي و شبه قارچي درختان ميوه گرمسيري و هميشه سبز
آنتراكنوز مركبات
انگومك يا گموز مركبات
كپك سبز و كپك آبي مركبات
بيماري پوسيدگي گل آذين خرما
مهم ترين بيماريهاي قارچي و شبه قارچي گياهان سبزي و صيفي
گياهان جاليزي
بيماري بوته ميري جاليز
بيماري پژمردگي فوزاريومي جاليز
بيماري لكه موجي سيب زميني و گوجه فرنگي
سفيدك داخلي گوجه فرنگي و سيب زميني (بادزدگي سيب زميني)
جرب يا اسكب (scab) پودري سيب زميني
جرب معمولي سيب زميني
تعريف بيماري گياهي (plant disease):
بيماري گياهي عبارتست از هر گونه اختلال فيزيولوژيك كه بر اثر تحريك مداوم عامل بيماري زا به وجود ميآيد. به عبارتي بيماري عبارت است از هر گونه اختلالي كه بوسيله يك عامل بيماري زا و يا عامل محيطي (مثل سرما، گرما و…) كه بر روي گياه ميزبان به وجود ميآيد. اين چنين حالتي كه در گياه موجب اختلال فيزيولوژيك است، ضعف گياه و در نهايت به مرگ آن منتهي ميگردد. دانشي كه درباره بيماري گايه، علل و پيدايش، نحوه رشد و نمو عامل بيماري و انتشار آن و بالاخره طرف مختلف ارتباط با گياه و مبارزه با آن بحث ميكند، دانش بيماري شناسي (plant pathology) نام دارد.
عامل بيماري زا در گياهان را پاتوژن يا بيمارگر ميگويند. پاتوژن به دو گروه زنده و غير زنده تقسيم ميشوند. پاتوژن هاي زنده شامل قارچ ها، ويروس ها، باكتري ها، نماتدها، مايكوپلاسماها، اسپيروپلاسماها، ويروئيدها و گياهان گلدار انگل هستند. عوامل غيرزنده كه سبب بيماري غير مسري در گياهان ميشوند، شامل كمبود عناصر غذايي، شرايط نامناسب محيطي مانند سرما، گرمازدگي، كمبود يا زيادي رطوبت، مسموميت ها، نامناسب بودن خاك، عدم رعايت اصول زراعي، كمبود و زيادي نور، كمبود يا زياد بودن مواد غذايي و اثر آلاينده هاي هوا در روي گياهان (آلودگي هوا) ميباشند.
پارازيت يا انگل به موجودي گفته ميشود كه حداقل يك قسمت از دوره زندگي خود را در داخل يا روي موجود زنده ديگر كه به آن ميزبان گفته ميشود، به سر ميبرد و تمام يا قسمتي از غذاي مورد نياز خود را از موجوب كسب نمايد. رابطه بين پارازيت و ميزبان را كه غلالباً به ضرر ميزبان تمام ميشود پارازيتسيم ميگويند.
بعضي از پاتوژنها نظير ويروس ها، نماتدها و عده اي از قارچها (سفيدكها و زنگ ها) براي تغذيه و تكميل دوره زندگي خود وابستگي كامل به سلول زنده ميزبان دارند و در محيط غذايي غيرزنده قادر به رشد نمي باشند.
بنابراين قابليت رشد در محيط كشت را ندارند. اين گونه پاتوژنها را پارازيت هاي اجباري (Obligate parasites) ميگويند. در مقابل پارازيت هاي اجباري، ساپروفيت هاي اجباري (Saprophytes Obligate) وجود دارد كه قادر به تغذيه از سلول زنده نمي باشند بلكه مواد آلي مورد نياز خود را از منابع غيرزنده و يا بقاياي پوسيده تأمين ميكنند.
باكتري ها، مايكوپلاسماها و بسياري از قارچها قادرند هم از سلول زنده گياهي و هم در محيط غير زنده رشد كنند و به اين گونه پاتوژنها انگل اختياري يا ساپروفيت اختياري (Facultative saprophyte Or Facultative parasite) ميگويند. گروه اول از پاتوژنها يعني پارازيت هاي اجباري سلول ميزبان خود را غير فعال نمي كنند، بلكه ادامه فعاليتشان وابسته به سلول زنده ميزبانشان است.
مراحل مختلف ايجاد بيماري در بيماري هاي انگلي
ـ مرحله آغشتگي يا تلقيح (inculation)
ـ نفوذ انگل به داخل بافت ميزبان (Penetration)
ـ عفونت يا ابتلا به بيماري (Infections)
ـ ظهور علايم (Symptoms)
ـ رشد و نمو، انتشار در گياه (Invasion)
ـ زمستان گذراني عامل بيماري (Over Wintering)
جهت تلقيح ميزبان توسط بيمارگر زنده، ابتدا بيمارگر بايد در تماس مستقيم با ميزبان قرار گيرد.
ـ مرحله آغشتگي يا تلقيح (inculation)
مقدار عامل بيماري زايي كه موجب آلودگي ميزبان ميگردد، ماده تلقيح يا Inoculum ناميده ميشود. در بيمارگرهايي مانند ويروسها و نماتدها ماده تلقيح خود آن موجودات هستند. عوامل بيماريزاي ديگر مثل قارچ ها، نماتودها، گياهان انگل گلدار، خود ميتوانند با گياه ميزبان تماس حاصل كنند و گاهي اسپور ماده تلقيح را تشكيل ميدهد.
انتقال عامل بيماري روي گياه سالم به طرق مختلف انجام ميگيرد كه در زير به طور خلاصه ذكر ميشوند:
1. انتقال عامل بيماري بوسيله بذر:
اين انتقال ممكن است سطحي باشد مثلا در سياهك پنهان گندم، يا ممكن است بافت داخلي بذر آلوده باشد مانند سياهك آشكار گندم.